De Hanzeschotel uit het Zuiverhuis
[1594-1795, 1795-1914, 1914-1940 , 1940-1945, 1945-1980, 1980-nu]De plaats van het ‘deghelhuze’
De kloosters in Groningen, ook in de stad, hebben allemaal grond bezeten. Dit land bewerkten de monniken zelf, ze lieten het door lekebroeders bewerken, of verpachtten het land. De inkomsten hieruit kwamen ten goede aan het klooster. De Groninger Dominicanen hadden een grondbezit van zo'n dertig grazen land. Een gras was in de middeleeuwen in Groningen zo'n 0,425 ha.
Het is inmiddels bekend dat in het begin van de 17e eeuw deze 30 grazen land bij elkaar gelegen hebben. In 1623 zijn deze 30 grazen verdeeld onder drie huurders. Het land van een van deze huurders (10 grazen) staat opgetekend in De Atlas der Provincielanden van Groningen. De grond van de andere twee huurders (8 en 12 grazen) moet ten noordoosten van dit stuk land gelegen hebben. Dit kunnen we vinden in de vroegste boeken.
Ten zuiden van het landgoed van 10 grazen, ligt de grond van het Heilige Geestgasthuis. Een oude oorkonde vermeldt, dat dit stuk land ten zuiden van het 'Jacopinre deghelhuze' lag. Het gaat hier dus om het stuk land dat lag tussen de stadsmuur en de Jacobijner steenfabriek.
Archeologisch bewijs
Hierboven is aangetoond welke stukken land de Dominicanen precies in bezit hadden in 1594, toen de Reductie plaatsvond. Laat nu dit stuk land, in een kromming van het Selwerderdiepje gelegen, hetzelfde gebied zijn als het terrein waar in de jaren vijftig twee tichelwerken zijn opgegraven! Men groef de resten op van twee laat-middeleeuwse tichelwerken. Het bleken twee ovens te zijn geweest waar men bakstenen produceerde van klei die in de directe omgeving afgegraven werd.
Het Selwerderdiepje is een restant van wat eens de rivier de Hunze is geweest. Aan beide oevers werd een brede strook klei afgezet die uitstekend geschikt bleek voor de productie van baksteen. Naast de tichelwerken die opgegraven zijn in de jaren vijftig, zijn er nog een aantal tichelwerken gevonden aan de oevers van het Selwerderdiepje.
Het blijkt dat we het ‘deghelhuze’ van Feith niet aan het begin van de Jacobijnerweg moeten zoeken, maar aan het einde daarvan, langs de kleirijke oevers van het Selwerderdiepje.
Een kerkelijk wasbekken?
Het is duidelijk dat de schaal, die arbeiders opgegraven hebben in februari 1891, niets te maken heeft met het tichelwerk van de Jacobijnen. Dat tichelwerk stond namelijk op een andere plaats, aan het einde van de Jacobijnerweg. Het blijft natuurlijk wel de vraag hoe de schaal dan in de grond is gekomen en wanneer dat was, in de Middeleeuwen of later.
Veel van dit soort schotels zijn niet in de kerk gebruikt. Het wasbekken van Feith heeft ook geen aantoonbare relatie met de kerk.
Ook de Hanzeschotel die in 1994 opgegraven werd in de omgeving van de Waagstraat in de stad Groningen, is niet in de kerk gebruikt. Op deze schotel staat duidelijk een arm die een zwaard vasthoudt en met de tekst (S)ubstit. Het is waarschijnlijk een van de zogenoemde Pyramus- en Thisbe-schalen die als thema het verhaal van Pyramus en Thisbe door Ovidius hebben. In de medaillons zijn scènes uit dit verhaal afgebeeld, met begeleidende teksten. Een van de teksten luidt: PIRAMUS ASPICIENS PEPLA TISBES SUBSTITIT AMENS (= Als Pyramus de sluier van Thisbe ziet, wordt hij uitzinnig). Op het bijbehorende plaatje ziet men een verbijsterde Pyramus met een zwaard in zijn hand en op de achtergrond palmbomen, die op vleugels lijken. Het fragment uit de Waagstraat is zodoende waarschijnlijk afkomstig van een Pyramusschaal.
Over het waarom van de schotel uit het zuiverhuis tasten we nu in het duister. De veronderstelling van Feith bleek onjuist. Het terrein van de voormalige gasfabriek is zo vervuild dat archeologische onderzoek daardoor onmogelijk is geworden. Er zal daarom altijd wel een waas van geheimzinnigheid rond deze prachtige deugdenschaal blijven hangen…
