Haast twee jaar geleden overleed mijn moeder, 95 jaar oud. Voor haar was de bepalende tijd van haar leven de tijd van de Tweede Wereldoorlog en de eerste jaren daarna. Herfst 1944 werden mijn moeder, mijn twee jaar oudere broer en ik, geboren eind 1939, uit Berlijn naar Leer geëvacueerd wegens de naderende Russen. Wij bleven hier maar relatief kort, tot ongeveer begin 1946.
Door een samenloop van omstandigheden kwam ik in 1983 weer naar Leer, en leef daar, inmiddels 70 jaar oud, nu nog. Bepaalde herinneringen aan de tijd als kind in Leer had ik altijd gehad. Maar door het nieuwe, veel langere, verblijf hier kwamen deze herinneringen weer meer naar boven. En er kwamen ook vragen over deze tijd. Eén vraag heb ik nog een paar jaar voor haar dood aan mijn moeder kunnen stellen, daarover gaat deze anekdote.
Zo was altijd in mijn herinnering gebleven, dat ik, met mijn moeder en mijn broer ook in Nederland was geweest. Ik herinnerde mij hoe wij met een auto in Nederland gereden hadden. Vaag ook dat de auto van het Rode Kruis was en het passeren van een slagboom. Dit na het einde van de oorlog.
Terugblikkend dacht ik: hoe kon dat gebeurd zijn in die tijd? Toen kon je toch niet zomaar van Duitsland naar Nederland en ook weer terug? Mijn moeder had ook vaak genoeg verteld hoe zij ‘zwart’ over de grens gegaan was. Maar met twee kleine kinderen? Ook al was zij oorspronkelijk Nederlandse, met een Duitser getrouwd in 1937, gescheiden in 1946. Zij had toen nog een Duits paspoort.
Een paar jaar voor haar dood sprak ik haar hierop aan. Zij vertelde het volgende: “O, dat was zo. Ik wou een dag naar Nederland en ben naar de grens gegaan. Daar heb ik tegen jullie gezegd, ik tel tot drie, dan rennen jullie over de grens heen. Ik ren dan achter jullie aan, om jullie ‘terug te halen’.”
Zo zijn wij dan die dag in Nederland gebleven. Ook herinner ik mij, dat wij iemand bezocht hebben, die zij nog kende uit haar studietijd in Groningen. Hoe zij erin geslaagd is met een (Rode Kruis-) auto mee te kunnen rijden en hoe wij weer terug gekomen zijn weet ik niet.
Mijn moeder kennende geloof ik haar verhaal zonder voorbehoud. Normaal over de grens te mogen zal wel niet makkelijk geweest zijn. „Irregulair“ echter dan toch niet al te moeilijk, wanneer ik dit bijvoorbeeld vergelijk met de latere, gelukkig niet meer bestaande grens met de DDR.