Muziek uit de 18e eeuw in de Menkemaborg
In de Grote Zaal van de Menkemaborg te Uithuizen staat een kabinetorgel. Een orgel dat zichtbaar wordt, als de deuren en laden van het kabinet geopend worden. Het is één van de grootste nog bestaande kabinetorgels in Nederland.
Na een uitgebreide restauratie werd op 15 april 2011 het kabinetorgel feestelijk in gebruik genomen. Seth Gaaikema opende, na een korte terugblik op zijn jeugd in Uithuizen, de deuren van het kabinet, waardoor de orgelpijpen weer zichtbaar werden. Daarna gaf Stef Tuinstra een concert op het orgel, samen met Ronald Moelker op blokfluit.
Kabinet
Het kabinet is belijmd met mahoniehout. De bovenkast heeft twee deuren met gesneden versieringen in de Lodewijk XVde stijl, de onderkast heeft drie schijnladen. De bovenste lade dient als afsluitklep voor het klavier, dat naar binnen kan worden geschoven. Achter de andere laden zit de windvoorziening, waardoor de orgelpijpen van lucht worden voorzien.
Bovenop de kast staan drie gesneden beelden: in het midden koning David met een harp en aan weerszijden twee musicerende engelen.
Sebo Hindriks en Seth Gaaikema
Uit onderzoek is gebleken dat het orgel in eerste aanleg in 1777 is gebouwd door de Amsterdamse orgelbouwers Hermannus Adolphus Groet en Jan Jacob Vool. Het heeft oorspronkelijk gediend als huisorgel voor de welvarende doopsgezinde landbouwer en houthandelaar Sebo Hindriks. Deze woonde in 't Waar bij Nieuwolda en nam later de naam Van Houten aan.
In 1844 werd het kabinetorgel door de Groninger orgelmaker Heinrich Eberhard Freytag uitgebreid met houten fluiten.
In 1914 is het kabinetorgel door de familie Van Houten verkocht aan de doopsgezinde gemeente te Zijldijk om als kerkorgel dienst te doen. Het orgel bleek daar echter niet echt geschikt voor en in 1935 werd het kabinetorgel geschonken aan het Groninger Museum met bestemming de Menkemaborg.
Tussen 1935 en 1964 is het orgel een aantal malen uitgeleend aan de Volkshogeschool 't Oldörp in Uithuizen waar Ds. M. J. J. Gaaikema directeur was. De cabaretier Seth Gaaikema, zijn zoon, kan zich nog herinneren dat hij als kind niet op het orgel mocht spelen.
Restauratie
In 1965 bleek het orgel in een dusdanig slechte staat te verkeren, dat het binnenwerk werd opgeslagen op de zolder van de Menkemaborg.
Na een uitgebreid onderzoek kon een restauratieplan worden ingediend. Door toekenning van een subsidie door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2009, de financiële bijdragen van de gemeente Eemsmond, de provincie Groningen en een groot aantal fondsen kon het orgel in 2010 - 2011 worden gerestaureerd door firma Mense Ruiter, orgelbouwer te Zuidwolde. Bij deze restauratie werd de oorspronkelijke toonhoogte en barokstemming gehandhaafd, deze is een halve toon lager dan de huidige toon.
Muziekklanken in de borg
Op 15 april 2011 werd het kabinetorgel feestelijk in gebruik genomen. Seth Gaaikema was gevraagd om de ingebruikname te verrichten. Hij heeft immers nog herinneringen aan het orgel voor de restauratie en daarbij is de Menkemaborg nog steeds één van de plekken uit zijn jeugd waar hij graag naar terugkeert. Na een korte terugblik op zijn jeugd in Uithuizen opende Seth Gaaikema de deuren van het kabinet, waardoor de orgelpijpen weer zichtbaar werden. Stef Tuinstra (orgel) en Ronald Moelker (blokfluit) gaven vervolgens, gekleed in een kostuum in de stijl van de 18de eeuw, een concert voor de aanwezigen. Voor het eerst klonken de orgelklanken door de borg. Het publiek kon daarbij vernemen dat het orgel een aangename intieme klankkleur heeft. Het is de bedoeling dat het kabinetorgel met enige regelmaat bespeeld zal worden - zie voor de agenda www.menkemaborg.nl