Van 29 juni tot 7 juli is het 1025-jarig bestaan van Tolbert gevierd. Het werd groots aangepakt met onder andere een optocht, reünie en tentoonstellingen. Maar wat werd er nu eigenlijk gevierd? Hoe en wanneer is Tolbert ontstaan?
De eerste bewoners
De oorsprong van Tolbert of liever gezegd 't Oldebert en de wijde omgeving ligt in de ijstijden, dus duizenden jaren geleden. Tijdens de laatste ijstijd lag de zeespiegel 60 meter lager dan nu en was het betreffende gebied een droog rietdal. In de klimaatverandering die daarop volgde begon water door het rietdal te stromen. Er ontstond zo een uitgestrekt moeras- en later veengebied. Verschillende diersoorten zoals bevers, lemmingen en rendieren, kwamen hier voor. In de winter was het gebied onbewoonbaar, maar bodemvondsten wijzen uit dat in de zomer mensen aanwezig waren. Ongeveer 10.000 jaar geleden werden rendieren achtervolgd door rondtrekkende jagers.
Een paar duizend jaar later kwamen er mensen van de Trechterbekercultuur, die er als boeren leefden. Toen de veengroei zich doorzette, verdwenen ze weer. Voor lange tijd was Tolbert een onbegaanbaar Veenmoeras.
Het ontstaan van het dorp
In de middeleeuwen begonnen mensen richting het Zuidelijk Westerkwartier te trekken. De eersten al voor de tiende eeuw. Ze hebben zich waarschijnlijk eerst langs de stroom de Oude Riet gevestigd. De Riet liep door het veenmoeras tussen twee zandruggen. De eerste kolonisten begonnen met het ontwateren van het veen om zo bouwland te creeëren. Na verloop van tijd zakte het veen in waardoor het niet in cultuur kon worden gebracht. De kolonisten moesten daardoor verder het veen intrekken, dat ook weer werd ontwaterd. Zo kwam een zandrug (nu het gebied van Marum tot Oostwold) tevoorschijn uit het veen. Dit bleek een ideale vestigingsplaats. Op de zandrug werden verschillende woonplaatsen gesticht, en Tolbert is daar één van de oudste van (samen met Marum). Het naastgelegen dorp Niebert is later ontstaan. Het grootste gedeelte van het jaar was het hele gebied afgesloten van de rest van de wereld en alleen bereikbaar over water. Het moerasgebied ten oosten van Oostwold blokkeerde een verbinding met Groningen. Ten westen en zuiden van het gebied lagen grote veengebieden en in het noorden lag er laagveen en nog meer moeras. Ook had het gebied rond Tolbert regelmatig last van overstromingen, iets waar pas halverwege de vorige eeuw een eind aan is gemaakt. Pas in de 19e eeuw kwam er een einde aan het 'isolement' van het gebied. De tramlijn die begin 20e eeuw is aangelegd completeerde dit, samen met de aanleg van een rijksweg naar de Stad en de verbetering van vaarten en kanalen.
1025 jaar
Hoe weten we nu dat het dorp rond 982 gesticht is? Dat is eigenlijk niet met zekerheid te zeggen. In het goederenregister van de abdij van Werden (Duitsland) komen rond het jaar 1000 de namen Fredewalda, Vredewalt en Vredewold voor. Eerst dacht men dat daarmee Tolbert bedoeld werd. Nu weten we dankzij bodemvondsten dat Marum er ook mee bedoeld kon worden. Maar feit is dat het gebied waarin Tolbert ligt in ontwikkeling was en genoemd werd in schriftelijke bronnen in die periode. Tolbert moet 1025 jaar geleden zeker al in ontwikkeling geweest zijn.
