Mijn man Dolf (1928) vertelde mij eens hoe het eraan toeging vroeger bij hem thuis aan de Spekkersgang in Uithuizen. Het week niet veel af van de situatie bij ons in Arnhem.
Drie jongens en een meisje waren er bij hem thuis. Uit een put buiten haalden ze het water op. Daarmee wasten de kinderen ‘s morgens hun gezicht en handen. Bij vorst werd het buiten wassen nog wel eens overgeslagen. Op zaterdag werd het hele lichaam met een en het zelfde doekje gewassen en met dezelfde handdoek gedroogd. Tijdens het wassen moesten de kinderen hun geslacht met een wasdoekje bedekken. Nagels moesten ze al vroeg zelf leren knippen. Op zaterdag kregen Dolf en de anderen voor een hele week schoon ondergoed.
De jongens plasten buiten tegen het paaltje, bij harde vorst stond de urine er als ijs hoog op. Een grote boodschap werd op het houten gemak gedaan. Wij hadden thuis gelukkig al wel een wc met spoeling. Met stukjes krant veegden ze zichzelf schoon. Doordat het krantenpapier hard was, lukte het niet altijd.
In de pubertijd moest Dolf zichzelf gaan verzorgen. Het is wel eens voorgekomen dat er korsten ontlasting in zijn onderbroek zaten, vertelde hij. In de liezen en knieholtes was zijn huid gesmet, zijn voeten zagen zwart. Alleen de voeten werden regelmatig gewassen.
In de oorlogtijd had mijn man last van schurft. Er was geen ruimte om jezelf geheel te wassen. Preutsheid en schaamte speelden een grote rol. Pas later nam Dolf een tobbe mee naar de voorkamer en daar waste hij zich.
Toen mijn man in militairendienst ging, was zijn gebit er slecht aan toe. Van poetsen wist hij niet. Daar ging een wereld voor hem open. Hij kon er douchen en haren wassen. Wat een verschil met hoe het er bij hem thuis aan toeging!
