Dou k vanoet Westpoller, deur t grode diekgat, Vaaierhoezen ien laip, docht ik aan n stukje da’ k eertieds schreef over dou Vaaierhoezen nog t verzörgingsdörp veur Westpoller was. Kerk was doar t middelpunt van. n Monement ter noagedachtnis van n riek verleden.
Ik ston aan zuudkaant van kerk en pebaaierde n tekst van n grafzaark te ontsievern woar onder, ien Feberwoari 1787, ain van mien veurzoaten op 28 joarege leeftied ien t graf legd was. Op zaark was te lezen hou man zien leste levensdoagen deur komen was. Ik docht; hier, op dizze plak en ien dizze kerk, is ien vrouger tieden hail veul verdrait wegstopt mor asmis ook moud zammeld om verder te goan; toukomst ien muit. Ien n ogenstond gingen mien gedachtens oet noar ook mien verleden; 1946.
t Laip tegen midwinter. Kerstfeest. Gruine, blinkend versierde, deur flakkerende keerskes verlichtte boom ston te pronken ien houk boven ien kerk. Kerk, woar kachel ien t middenpad gluide, woar ter gezellig was en woar domie, hoog op preekstoul, oet biebel vertelde. t Ging over t nije licht. t Licht van toukomst.
Ien dat grieze lutje kerkje. Mit widde muren, n beetje oetsloagen, woar t örgel ien onnerend van kerk speulde en woar mènsen ien seliede donkergruine gevaavde banken zaten te luustern. k Zai ze nog zitten. Vrouwlu links. Manlu rechts. Altmoal aantrokken ien zundoagse klaaieroazie; Kappers, Bakkers, Bronkemoas, Beukemoas, van Dieken, Boddees, Bolten, Diekhoezen, Louwesen, Mouzen, Greunen en Zwaarten.
Enkelde van zulfde noamen kom ie op t heden nog ien t dörpke tegen. Nait meer ien kerk mor ien t dörpshoes, dij ien vrouger joaren grondschoul was. Doar, woar k nog n poar van mien worrels leggen heb. Ien mien herinners zag k t gebouw leggen; kerk schuuns tegen over. Links van gaang t lokoal van meester en rechts dij van juffrouw. Juffrouw Winter. Zai het mie veurvast pebaaierd veul gouds te leren. Meester ken k mie nait zo goud meer heugen. Allenneg wait ik, as dag van guster, dat zien lokoal vaaier houken har. En meester der n duvelse oareghaid aan har kiender dij houken goud kennen te leren. k Geleuf da’ k, op dij houken noa, van meester nooit veul leerd heb. Mor herinners bedraigen sums. Veul mooier was t speulketaaier. Mit regenachteg weer landjeverovern en knikkern. En mit mooi weer ien kerkhofs sloot kikkers en evertaskes vangen. As t hail hait was, den hadden wie dörst. Den gingen wie achter schoul. Doar swette schoulplain aan t hoeske van Trientje. En Trientje har ien heur, mit widde kloaver en vennebloumkes deurnaide blaikveldje n regenput stoan.
Op dij put ston n lut putemmerke. Ie waiten wel, n krul ien t hengsel woar ket aan vast zat. Wie belkten net zo haard en laank ‘Trientje mag k n beetje wodder’, tot Trientje mit twij blauwgerande, widde, gemeleerde ronde koemkes te deur oet kwam. En t wodder doar oet was t lekkerste wodder wat n mèns mor bedenken kon. Ook lekker wazzen dropkes oet winkel van vraauw van der Bleek. Zai zaten ien mooie laankwaarpege blaanke, blikken deuskes. t Winkeltje zat links van gaang. Lichtgruin en broen binnen kleuren dij k ien gedachtens krieg.
Aan anderkaant van gaang haar Van der Bleek n kroug. En Van der Bleek har n koumelkerij. Bie zummerdaag ging e lopend mit aan t juk twij buzzen,teems en emmer deur t grode diekgat noar zien aacht kòien. Vraauw van der Bleek heur winkel was nait t ainegste ien dörp. Even wiederop har vraauw Knol, heur man was timmerman, ook n winkel. Veur mie zai k grode gruine stukken klokzaip nog achter gloazen leggen. t Winkeltje tegenover was ien vrouger tieden n krougke mit n winkeltje van Douwe Mellemoa. Mor dou k der schoul ging kon men der veur janever of zukswat nait meer terecht. Mor wel veur eetpepier, ouwel. t Was der veur n sent as widde flapkes van achttien- bie acht sentimeder, dugt mie, te koop. Hail enkeld waren ze oranje van kleur. Dij waren t lekkerste zee men. ‘Ken t nait oet aigen ervoarens zeggen, want as k ien t winkeltje kwam was boudel oetverkoft. - Was k loatbluier-.
Nooit oetverkoft wazzen zuide habroden, bie vraauw Rozemoa. Veur mie haitte ze taane Trientje. Zai har onner aan diek,ien heur slim waarkzoame leven n stuk of wat hoeskes bie n kander knooid. Ien eerste hoeske woonde ze zulf, mit heur man, dij k nog achter roeten zaai zitten mit n gloazen kwispeldoor op t rooie pluzen toavelklaid. Hai was wat zaikelek. Taane Trientje har aaid wel n dreug viske, n zuide zaachte ha’brood of n gewone harde ha’brood veur mie. Dij ha’broden kwamen van bakker Bolt, smederij tegenover en stoef bie meulen van mulder Loots. Bakker Bolt vente zien brood en stoet mit peerd en n geelachtegwidde kaar ien poller rond. Mor dij zulfde zaachte ha’broden hadden gelieke goud ook van bakker Boddee komen kend. Dat was mie doudestieds ontgoan. Bakker Boddee was anner bakker ien t dörp. Boddee woonde t nije kerkhof tegenover. Boddee was n modern man. Want hai dee doudestieds al aan branchvervoaging. Mensken konnen der ook veur anner woar as stoet en brood terecht.
Der waren dou nog meer neringdounden. Smid, koeper, vaarver,schoumokker en snieder verdainden der heur kost. Da’ s nou altmoal veurbie. t Is vot. t Is nait aans. Zo docht ik, dou k bie zaark van ons veurzoat ston te prakkezaaiern. Tot dat, rompslomps, n heldere vrouwlustem mie ien mien miemern steurde. “Mor dat is laank leden”. ‘Eh... joa’. Zee k. k Docht nog aan zaark van 1787. “Staarms woar. Doe bist toch... Zichst nait wel k ben?”... k Zag t nait. Zai keek mie aan. Ik keek heur aan. En k keek heur weer aan en ien n voart van n raket grouf k mien hazzes om, op zuik noar de noam dij bie dat laive gezicht heuren mos. “Zichst den nait?”... k Zee mor: ‘Wat, joe hier?’ Dou kwam t verhoal dat ze ien t dörpshoes bezeg west was kaarsboom op te tuugen. “Mit slingers, balen en keerskes.” Ze zollen t feest vieren van t licht. En even docht ik aan vrougere domie op preekstoul. t Licht van toukomst. Veul was verannerd mor ook was wat van t aigenste bleven.
Dou k lestdoags dit verhoal nog ais over las, bedocht ik mie dat der dit joar ien Vaaierhoezen n wonder gebeurde. Rond midwinter, zel t wat vervallen lutje grieze kerkje ien zien volle fleur trog keerd wezen om weer te getugen van n riek verleden. Dankboar, t nije licht- en toukomst ien muit.
